U gudub nuxurka bogga
SABAAD

yuxuud

Magac Lab
Naxwedeterminers
Xaraf YSubg YU6 xar
1

Magacyada Magacyadu waxay tilmaamaan dad, duunyo, shay, ra'yi, fal iwm sida: nin, ari, buug, figrad, maanta, bixid iwm. Haseyeeshe waxaa loo sii kooxeeyaa iyaga oo laga eegayo qaar ka mid ah astaamahooda la xiriira micnahooda, madaama astaamahaasi ay muujinayaan qaabab sarfeed iyo weereed oo kala duwan. Magacyadu waxay la socon karaan cayimayaal (determiners), kuwaasoo dib loogu lifaaqo magacyada, sida aan ku arki doonno bogagga soo socda. 1.1 Qaybaha magacyada Guud ahaan magacyadu waxay u kala baxaan: a. Magacyo gaar ah, kuwaasoo lagu aqoonsado qof ama shey gaar ah, sida: Cali, Maryam, Moqdisho iwm. b. Magacyo guud, kuwaasoo ah macgacyo aan cidna u gaar ahayn, sida: geed, nin magaalo, duqnimo iwm, waxaana lagu lifaaqi karaa cayimayaal, waxaana laga dhigi karaa wadar. Magacyada guud laba qaybood ayaa loo sii kala saaraa: magacyo cillanaad oo ay tilmaamayaan wax shanteenna dareemayaal aanu dareemi karin sida: ra'yi, ceeb, run, jacayl, dadnimo iwm. magacyo caadyaal ah oo tilmaamayaan wax nool ama shay la arki karo oo la taaban karo sida: nin, guri, ari, geed iwm. Magacyada caadyaalka ahi waxay u sii kala baxaan laba qaybood: - Magacyo tirsama oo ah magacyo tilmaamaya dad ama shay la tirin karo, sidaa darteed magacyadaas qaab wadareed ayay lahaan karaan. afar buug ayaan akhriyey. buugag baan kuu soo iibiyey. - Magacyo aan tirsamin waa magacyo tilmaamaya wax aan la tirin karin sida: sonkor, biyo, caano, ciid iwm, sidaa darteed suurtaggal ma ah in aan niraahno:* hal sonkor, * laba caano, *afar ciid iwm. Arrirtan ayaa ugu wacan in ereyadani aanay lahaan karin qaab wadareed. Waxaa kaloo ka mid ah magacyada aan tirsamin magacyo kale oo aan tilmaamaynin qof ama neef xayawaan ah oo keliya, laakiinsee tilmaamaya koox dad ama duunyo ah, oo loo arkayo sidii wax midaysan ama urur ah, sidaa darteed lama raacsin karo tiro wadareed, magacyadaasna waxaa lagu magacaabaa magacyo urur, waxaana ka mid ah: dad, dumar, ari, ido, caruur, geel iwm. 1.2 Astaamaha guud ee magacyada a. Caynta: lab iyo dheddig Caynta magaca, gaar ahaan marka aan qodob raacsanayn, waxaa lagu gartaa codkaca iyo dhammaad yara kala duwan ee ay leeyihiin magacyada qaarkood, dib baanse uga faalloon doonnaa arrintaas. Magacyada labeed Waxaa ka mid ah: nin(ka), ari(ga), miis(ka), gabay(ga), fal(ka) iwm. Magacyada labeed waxaa lagu aqoonsadaa codkaca (tone) oo ku dhaca shaqalka ka horreeyo midka ugu dambeeya, magacyada dheddigna shaqalka ugu dambeeya ayaa codkacu ku dhacaa. Sidaa darteed aad ayay u badanyihiin magacyada mataanaha ah, oo kala duwanaanta codkacooda uun lagu kala sari karo micnaha kala duwan ee ay kala leeyihiin labada magac oo lab iyo dheddig kala ah sida kuwa soo socda: L ínan (ka) ceesáan (ka) dálab (ka) shílin (ka) Dh inán (ta) ceesaán (ta) daláb (ta) shilín (ta) Si loo kala saaro caynta magacyada mataanaha ee hal alanlaha ah, yacnii hal shaqal oo keliya leh, waxaa jira hab codayn kale oo lagu kala saaro, waa nooc kale oo shaqalka loogu dhawaaqo: mid culus iyo mid fudud. Bal isku daya in dhawaaq ahaan aad ku kala saartaan caynta ereyadan mataanaha ah: L (shaqal culus) ur (ka) gar (ka) dul (ka) tuur (ka) fool (ka) Dh (shaqal fudud) ur (ta) gar (ta) dul (sha) tuur (ta) fool (sha) Magacyada dheddigeed Waxaa ka mid ah: naag(ta), bad(da), beer(ta), cunid(da). Waxaa kaloo dheddig ah magacyada ku dhamaada -o ama -i intooda badan, sida: dhalo(da), aragti(da), bari(da), xero(da), jago(da), mindi(da) iwm. b. Tirada: keli iyo wadar Magacyada kelida ah malaha qaab ama lifaaqyo gaar ah, waxayna tilmaamaan dad, duunyo, shay iyo fal, sida: guri, gacan, dal, dhagax, nin, rati, qarin iwm. Si magacyada looga dhigo wadar waxaa jira xeerar kala duwan oo ay kala leeyihiin magacyada labka iyo kuwa dheddigga. Magacyada labka ee kelida ah Waxay ku wadaroobaan dibkabayaal kala duwan: - Magacyada hal alanlaha ah waxay ku wadaroobaan dibkabaha shibbanaha ugu dambeeya ee magaca. Intaa waxaa sii dheer in dibkabuhu siyaabo kala duwan uu ugu lifaaqmo ereyga: Haddii magac lab oo kelida ah uu ku dhammaado: b, d, n, l, r, waxaa labalaabma shibbanaha ugu dambeeya, cayntiisuna dheddig ayay isu beddeshaa. 2 Labada erey ee ugu dambeeya waxaaloo adeegsaday xeerka ku xusan tixraaca hoose ee hore. - Magacyada dheddig ee kilida ah oo ku dhammaada -o waxay ku wadaroobaan dibkabaha -oyin, waxayna isu beddelaan magacyo lab. Cayimayaasha (determiners) Cayimayaashu waa koox u qaybsan afar qaybood markii laga eego xagga waxqabadkooda micneed, yacnii kala qaybintoodu waxay la xiriirtaa nooca xogwarran ee ay ku biirinayaan hadba magaca dibkabe ahaan loogu lifaaqayo. Waxayna u kala baxaan: qodobo, tilmaameyaal, weyddiimo iyo lahaansho. Giddigoodu waxay leeyihiin: qaab labeed oo ku bilaabanaya xarafka -k iyo qaab dheddigeed oo ka bilaabanaya -t, waxayna waafaqaan hadba caynta magaca ay ku lifaaqmayaan. Cayimayaashu marna ma wadaroobaan xataa haddii magaca ay ku lifaaqanyihiin uu yahay wadar. 2.1 Qodobbada Qodobka oo dowrkiisu yahay in uu cayimo magaca laga hadlayo ayaa afaf badani u adeegsadaan laba qaab: qodob wax cayima iyo qodob aan wax cayimin. Af-soomaaliguse wuxuu leeyahay midka wax cayima oo keliya, sida af carbeedka. Taasi waxay la micna tahay in magaca aanu raacsanayn qodob uu yahay wax aan cayinnayn ama aan la aqoonin. Haddii lagahadluhu uu ka fogyahay qofka hadlaya ama uu yahay wax mar hore laga hadlay waxaa loo adeegsadaa -kii/-tii, laakiin -ka iyo -ta kuma xirna labadaa arrimood ee hore. Qaabka qodobku wuu isbeddelaa, waxuuna ku xiranyahay hadba sida uu yahay dhammaaka magaca lagu lifaaqayo3 Xeerarka aan halkan ku soo bandhigaynaa waxaa la wadaaga cayimayaasha kale ee ka bilaabma -k iyo -t. Qodobka -ka wuxuu isu beddelaa: -ha, -ga, -a. Xaaladaha keena isbeddelladaasina waa kuwan: qodobka -ka wuxuu isu beddelaa -ha markuu raaco magac ku dhammaada shaqalka -e ama -o. Qodob dheddigeedka -ta isna wuxuu isu beddelaa: -da ama -sha. - -t waxay noqotaa -d marka ay raacdo magac ku dhammaada shaqalka -o ama -d, -c, -x, -h, -y, hamsa (‘). 2 Dibkabayaasha tilmaamayaasha Tilmaamayaasha, sida qodobbada, ayaa magaca gadaal looga lifaaqaa, tiradooduna waa saddex, kala duwanaantoodu waxay la xiriirtaa masaafada u dhexaysa hadlaha iyo waxa uu tilmaamayo. Masafadaas saddex meelood ayaa loo kala saaraa: cayn Lab Dheddig dhawaan durugsan baallayn -kan -tan -kas -tas -keer -teer Tilmaamyaashu waxay raacaan xeerarka isbeddel-codeeka ee aan ku soo xusnay qaybta qodobbada, sida laga dareemaayo tusaalayaashan. 3 Dibkabayaasha lahaanshaha Xitaa dibkabayaasha lahaanshaha waxay u kala baxaan lab iyo dheddig, waxayna muujiyaan waxa uu milkiiluhu leeyahay: qofka lab dheddig 1° 2° 3° l 3° dh 1° w.so 1° w.mi 2° w 3° w -kayga -kaada -kiisa -keeda -kaayaga -keenna -kiinna -kooda -tayda -taada -tiisa -teeda -taayada -teenna -tiinna -tooda Qaababkan lahaansho waxay ka koobanyihiin laba shay: dibkabe lahaansho iyo qodob, sida dibkabaha kayga oo ka soo jeeda kay + ka. Xitaa dibkabayaasha lahaanshahu waxay ku billaabmaan -k kuwooda labka ahi, kuwa dheddigga ahina -t, sidaa darteed waxy raacaan xeerarkii isqabadyada ee aan kor ku soo xusnay. 4 Dibkabayaasha weyddiinta Waxaa loo adeegsadaa marka la weyddiinayo in la ogaado magaca qofka yeelaha ama layeelaha ah. Dibkabaha -kee labka ayuu u gaar yahay, -tee na dheddigga. Magacuyaallada Magacuyaalladu dhowr siyood ayay u kala baxaan.Waxaan ka hadalkooda ku billaabaynaa magacuyaallada qofeed oo ay u kala baxaan: magacuyaallo qofeed ee ebyoon iyo magacuyaallo qofeed ee dhimman. 3.1 Magacuyaallo qofeed ee ebyoon Waxay matalayaan magacyada, weerta gudaheeda waxay ka qabtaan kaalinta yeelaha iyo layeelaha, waxayna yeelan karaan weer faahfaahineed (relative phrase) iwm. 2° ke. ani-ga adi-ga 3° ke.l 3° ke.dh 1° w.so 1° w.mi 2° w 3° w isa-ga iya-da anna-ga inna-ga4 idin-ka iya-ga 3.2 Magacuyaallada qofeed ee dhimman Waa qayb gaar ah, maxaayeelay ma geli karaan kaalinta magaca, sida aan ku aragnay magacuyaallada abyoon. Waxaana shardi ah in lagu meeleeyo falka hortiisa oo keli ah, halkaasoo ah rugtaa koox faleedka (horyaallada, magacuyaallada dhimman iyo qurubyo kale), kuwaasoo isku dhafma. Qayb kaalintoodu marwaliba waa yeele, qaybta kalena waa layeele. a. Magacuyaallada dhimman ee yeelaha ah waa kuwan: 1° ke. aan 2° ke. aad 3° ke.l uu 3° ke.dh ay 1° w.so aan / aannu 1° w.mi aynu 2° w aad / aydin 3° w ay Midda kale ereyga so (soocan) waxaa loola jeedaa in qaabka aan/aannu la adeegsado marka lala hadluhu uusan ka mid ahayn yeelayaasha, ereyga kale mi (mideeya) isna wuxuu tilmaamayaa in ereyga aynu la adeegsado marka lala hadlaha uu ka mid yahay yeelayaasha. Halka ay Maryan ku sugantahay baan (baa + aan) aqaanaa Waxaynu rajaynaynaa in maamulahu uu dhakhsi ku yimaado b. Magacuyaallada dhimman ee layeelaha ah iyaguna markooda laba qayb ayay u kala baxaan: Kuwan hore ayaana adeegsigoodu badanyahay: 1° ke. I 2° ke. Ku 1° w.so Na 1° w.mi Ina 2° w Idin 3°ke.l/3°w Ø (ma laha) Kuwa kalena waa kuwan: 1° ke. 2° ke. 1° w.so 1° w.mi 2° w 3° ke.l/3° w kay kaa kayo keen kiin Ø (ma laha) Magacuyaalladan waxaa la adeegsadaa markii barta koox faleedyada ay ku wada kulmaan laba magacuyaal dhimman. Waxaa kaloo ka mid ah qaybaha magacuyaallada dhimman labo magacuyaal kale: la iyo is. La waa magacuyaal yeele oo aanu caddayn qofka loola jeedo, waa qof-laawe (passive), falkuna wuxuu ula dhaqmaa sidii qofka 3° ee lab oo kelida ah. 2°ly.ke) Is waa magacuyaal aan isbeddelin oo layeele ah, muujinayana in falku uu ku noqonayo isla yeelaha ama wax la is weydaarsanayo. 3.3 Koox kale oo ka mid ah magacuyaallada ebyoon Qaababka cayimayaasha (yacnii dibkabayaasha tilmaamaha, lahaanshaha iyo weyddiimaha ee kor ku xusan) oo lagu lifaaqo magacyada, waxaa loo adeegsan karaa si madaxbannaan, yacnii magacuyaal ebyoon ayay yihiin. Magacuyaalladan waxay kaloo cayimayaasha uga duwanyihiin in ay leeyihiin qaab wadareed oo aan u kala soocnayn lab iyo dheddig iyo arrima kale oo aan mid mid u arki doonna: a. Magacuyaallo tilmaame Magacuyaalladan laba arrimood ayay uga duwanyihiin dibkabayaasha tilmaame. Waxay leeyihiin qaab wadareed iyo qaab 4° oo aan lahayn dibkabayaasha tilmaame oo tilmaamaya wax meel shishe yaalla. cayn dhawaan durugsan baallayn shishayn lab dheddig wadar = l. & dh. kan/ka tan/ta kuwan kaas/kan taas/tan kuwaas keer teer kuweer koo too kuwoo Magacuyaallo lahaansho Xitaa magacuyaallada lahaansho waxay u kala baxaan lab iyo dheddig, waxayna leeyihiin qaab wadareed cayntiisu aanay u kala soocnayn lab iyo dheddig. qof lab dheddig wadar 1° 2° 3° l 3° dh 1° w.so 1° w.mi 2° w 3° w kayga kaada kiisa keeda kaayaga keenna kiinna kooda tayda taada tiisa teeda taayada teenna tiinna tooda kuwayga kuwaaga kuwiisa kuweeda kuwayaga kuweenna kuwiinna kuwooda Magacuyaallo aan cayinayn Magacuyaalladan waxay tilmaamaan qof ama wax aan cayinayn oo magaciisa aan la aqoon, waxayna noqon karaan yeele ama la yeele, waxayna leeyihiin qaab wadareed. Xitaa qodobka kii/tii waxa loo adeegsan karaa magacuyaal ahaan marka la doonaayo in la qariyo qof magaciisa. lab dheddig wadar ku koo kii mid tu too tii mid kuwo kuwo kuwii kuwo Magacuyaallo weyddiimeed Magacuyaallada soo socda waxaa la adeegsadaa oo keliya marka la doonayo in la ogaado qof ama shey magaciisa kaasoo yeele ama layeele noqon kara: lab dheddig wadar kee kuma yaa tee tuma yaa kuwee kuwama kuwee Falalka Waxaanu halkaan ku soo koobaynaa sifaynta sarfaha hodanka ah ee falalka af-somaaliga, ha ahaato xagga isrogrogga iyo xagga farcamidda. Dhismaha aasaasiga ee qaababka falalka af-soomaaliga intooda badani waa sidatan: I Salka ereyga II Salkordhiye III Qof IV Isrog.(amminka) I - Salka ereyga Waa unugga matilaya micnaha ereyga. Waxaana ka mid ah falalka sida: cun, qor, xir, dil iwm. Dhammaan sal-faleedyada fal-gudbayaasha iyo falmagudbayaasha ee aan lahayn lifaaqyo (yacnii dibkabe la'aan ah) waxay ka mid yihiin kooxda isrogrogga 1°. Sida aan dib ugu arki doonno xitaa salka ereyga wuxuu noqon karaa mid ka kooban sal iyo dibkabe, sida falalka asalkoodu ka soo jeedo magac: duq, carro iwm oo markii lagu lifaaqo dibkabaha -ow ay noqonayaan falal. II - Salkordhiye Waa wax markii lagu lifaaqo salka uu ereyga ku kordhiyo micna dheeraad ah, isagoo beddelaya xataa tirada kaqaybgalayaasha hawsha, sida aan ka dareemayno weertan: Koobku waa jabay Weertani waxay leedahay hal magac oo yeele ah, falkuna waa fal-magudbe, weerta: Maryan koobka way jabisay waxaa ku jira labo magac oo kala ah yeele iyo layeele, falkuna markan waa fal-gudbe. Haddaba sal-faleedka jab oo ah fal-magudbe ka tirsan kooxda isrogrogga 1° waxaa lagu kabay salballaariyaha -is oo ka dhigay fal-gudbe oo ka tirsan kooxda isrogrogga 2°. III - Qof Waa shayga muujinaya iswaafajinta falka iyo qofka ah falaha weerta: (Iyadu) way cuntay [ cun sal ] [ t ] waaf. qf 3°dh [ ay ] isrog. tagto (Annagu) waan cunnay [ cun sal ] [ n ] waaf. qf 1°w [ ay ] isrog. tagto (Isagu) wuu cunay [ cun sal ] Ø waaf. qf 3°ke [ ay ] isrog. tagto IV - Isrogrogga Isrogroggu waa shayga muujinaya falka amminkiisa (tense), muuqaalkiisa (aspect) iyo habkiisa (mood). Iskudhafka lifaaqa iswaafajiyaha qofka iyo amminku wuxuu soo saaraa 5 qaab oo kala duwan, laakiin waxaa loo adeegsadaa 8 nooc magacuyaal oo kala duwan. Arrintaasna waxaa tusaale ahaan aan ka arkaynaa falka cun isrogroggiisa amminka joogtada iyo tagtada ah: qofka 1 ke 2 ke 3 ke. l 3 ke. dh 1 w. so 1 w. mi 2w 2w (waan) (waad) (wuu) (way) (waan) (waynu) (waad) (way) tagto joogto cun - Ø - ay cun - t - ay cun - Ø - ay cun - t - ay cun - n - ay cun - n - ay cun - t - een cun - Ø - een cun - Ø - aa cun - t - aa cun - Ø - aa cun - t - aa cun - n - aa cun - n - aa cun - t - aan cun - Ø - aan Sida muuqata waa eber (Ø) lifaaqa qof qofka 1°ke, 3°ke.l; 3°w; lifaaqa -twaxuu u gaar yahay qofka 2°ke, 3°ke.dh, 2°w; lifaaqa -n- isna waxaa u gaar yahay qofka 1°w. Lifaaqyadan waxaa lagu sii lifaaqaa dibkabaha isrogrogga falka tagtada oo ah -ay ama -een, marka falku uu yahay joogtana waxaa lagu lifaaqaa -aa/-aan. Dabcan, isrogrogyada noocyadoodu way badanyihiin oo kuma eka oo keliya midka la xiriira amminka aan tusaale ahaan kor ku soo muujinnay, laakiin waxaa jira kuwa kale oo la xiriira muuqaalka (aspect), habka (mood) iyo xataa marka falku yahay qaab diidmo ah (tusaalooyinka la xiriira isrogroyadan waxaa laga helayaa shaxda isrogrogga falalka). 4.1 Kooxaynta falalka Af-soomaaliga, isagoo laga eegayo xagga isrogrogga, waxaa la ogaadey in falalku ay u kala baxaan laba qayb sarfeed: a) qayb aad u tira badan oo leh dibkabeyaal, b) iyo qayb sooyaal ah oo si gaar ah ay u leeyihiin sarfe horkabe iyo dibkabe ah, qaybtaan waxaa ka mid ah falka yahay oo marka uu yahay tagto u dhaqma sida falalka dibkabayaasha leh, marka uu joogto yahayna wuxuu noqdaa fal dibkabe ah a. Kooxda 1°: falalka dibkabayaasha leh (Isrogroggooda) Falalka kooxdan 1° oo sarfahoodu aanu fududayn waxay ka koobanyihiin 4 nooc isrogrog oo kala duwan. Isrogrogga 1° Isrogroggani waxaa u gaar ah falalka aan salkoodu lahayn lifaaqyo, ha ahaadeen fal-gudbe (cun, qor, xir...) ama fal-magudbe (tag, jab, kar…). Biyuhu way barafoobeen) nacas + ow = nacasow - Qaybta 2° waxay ka koobantahay fal (-gudbe-sababeeye) + am. Lifaaqan wuxuu weerta ka dhigaa yeele-laawe (passive), falkuna waa fal-magudbe. F + -am xir + -am (tus.: Albaabku waa xirmay) - Qaybta 3° waa falalka ku dhammaada -i , kuwaasoo u dhaqma qaabka isrogrogga 1° iyo midka II°ba, sida falka badi oo labada siyoodba loo adeegsan karo: -iyay -iday badiyid (1° isrog.) ) - - - F + -is (lifaaq sababeed) kar (f.mg) kar + is = karis (f.g) jab (f.mg) jab + is = jabis (f.g) Shaahu wuu karay Ubax shaah bay karisay Dhaladu way jabtay Caasha dhalada ayay jebisay N + -ée/ -ayn sun + -ée = sumee qado + ayn = qadayn run + ayn = rumayn cidlo + -ée = cidlee Yaa cuntada sumeeyey? Xageed ka qadayn rabtaa? Wax la rumayn karo ma aha Maxay guriga u cidleeyeen? Falalka isrogrogga 4°+ -ée adag + -ée =adkée yar + ee = yaree Aad ayay u adkeeyeen imtixaanka Intaa ka badan lama yareeyn karo Isrogrogga 3° Kuwa isrogroggan raacsan waxaa ka mid ah falal farcame oo leh lifaaqa -at oo falka ku soo kordhiya micne wax samaysasho. - F + -at qaado + at = qaadad guuris + at = guursad yarow + at = yaraad Lacag ayuu qaatay (qaadtay = qaattay) Cali gabar buu guursaday Biyuhu way yaraadeen - M + -at geeri + at = geriyood gaajo + at = gaajood Xagguu ku geeriyooday ninku? Aad baan u gaajooday Isrogrogga 4° Kuwa isrogroggan raacsani waa falal gaar ah oo badankuudu ay leeyihiin micno aan ka fogayn sifada (adjective), haseyeeshe markii laga eego xagga sarfaha iyo weereyntaba waxay u dhaqmaan sida falka, waxayna marwalba ay ku lifaaqanyihiin falka ahaw, sidaa awgeed waxaa lagu magacaabaa "fal sifo", oo Andrzejewski-na uu ku magacaabay "hybrid verbs". Falal sifo laba qaybood ayay u kala baxaan: a) fal saleedyo ama fal sifo oo asal ah ( oo dadka qaarkood ay ku tiriyaan inay yihiin sifooyin), sida: cad, yar, weyn, dheer, adag, leh, jecel, macaan, og, la', oggol, cusub, iwm. b) fal sifo kuwa ugu badan oo ka soojeeda falal kale ama magacyo iyagoo lagu kabay lifaaqyada -an / -oon. - F (fal saleed): adag, yar, weyn, og adag Way adagtahay inuu yimaado maanta (adag + tahay) yar Wiilku wuu ka yaraa gabadha. (yaraa < yar + ahaa) weyn Anigu waan kaa weynahay (weynahay <weyn + ahay) og Waan ogaa in aad dhooftay (ogaa < og + ahaa) - F + -an xir + -an = xiran xafiisku wuu xiranyahay Shalayna wuu xirnaa - M + -oon udug + -oon = udgoon Catarkan aad buu u udgoonyahay - M + -an guduud + -an = guduudan Qalinku wuu guduudanyahay b. Kooxda 2°: falalka horkabeyaasha leh Kooxdan waxay ka koobantahay falal tiradoodu aad u koobantahay, haddana adeegsigoodu aad buu u badanyahay. Waxay leeyihin lifaaqyo horkabe iyo dibkabeba ah oo isrogroga, waxayna isu rogrogaan qaabka ugu qaddiimsan ee luqadda. Kooxdan waxaa ugu muhimsan shantan fal ee hoos ku xusan: aqoo, aal, imow, dheh, ahaw. Qofka aad taqaanaa waan kula aqaanaa. Anigu shalay ayaan imid, idinkuna goormaad timaaddeen? Xaggay yaallaan buugaagtu. Ma xasuusantahay waxa aan ku niri ? Falka shanaad oo ah ahaw wuxuu horkabe leeyahay amminka joogtada oo keli ah. Tus. : Waxaad tahay nin wanaagsan (Falalkan isrogroggooda oo kaamil ah ka

Ereyada La Xidhiidha

bogagga shaxda hogatuska.) 5. Qurubyada (particles) Qaybtan waxaa lagu qaadaadhigayaa qurubyo aan isbeddelayn oo weerta gudaheeda ka kala ciyaara kaalimo kala duwanwaxayna kala yihiin: horyaalayaashaxiriiriyeyaashaqurub diiradeedyadaiyo qurubyo cayima nooca ay weertu tahay. 5.1 Horyaalayaasha (prepositions) Waa qurubyo bartoodu tahay falka ka hore (halkaasoo ay ku lifaaqmaan magacuyaallada dhimman oo layeelaha ah)waxay weerta gudaheeda ku hayaan magaca aan yeelaha ahaynyacnii horyaalkaas la'aantiisa magacaas kama mid ahaan karo weerta. Horyaalayaashu waa afar: ukukala. Sida soo socota ayayna u shaqeeyaan: a. Ku iyo ka waxay isku xiraan falka iyo meesha fakaasi uu ka dhacayo. Tus. : Cali wuxuu ka shaqeeyaa warshadda Xasan suuqa ayaan ku arkay Ka waxaa kaloo loo adeegsadaa meel ka imaansho. Tus. : Nin baa Gaalkacyo ka yimi. Sidoo kale mawduuc laga hadlayo ayaa loo adeegsadaa. Tus. : Axmed taariikhdiisa ayuu ka hadlay - Ku waxaa kaloo loo adeegsadaa wasiilo. Tus. : Bariiska qaaddada ku cun! b. U waa horyaale 4 siyood loo adeegsado: - hadaf ama ulajeeddo ayuu la xiriiraa. Tus. : Wiilku wax buu u danleeyahay? - ama jiho. Tus. : Aadan dibadda ayuu u dhoofay. - ama cid u samafalid. Tus. : Maryanwiilka shaah u kari! - ama hab. Tus. : Si wanaagsan u habay! Si fiicaan u akhri! c. La waa layeele tilmaama la jirid ama wadajir. Tus. : Cali aabihiis ayuu la joogay. Horyaalayaasha rugtoodu waa falka hortiisamagaca ay la shaqeeyaanna meel uma go'na. Haddii weer gudaheeda laga helo in ka badan hal horyaale waxay ku wada kulmaan falka hortiisa5mararka qaarkood waxaa dhici karta in magaca uu la xiriiro lagu wareero sidii loo fasiri lahaawaxaa keliyah oo lagu kala saari karaa xaaladda (context)sida weertan: Axmed baa odayga wiilka guriga ugu geeyey (yaa la geeyeyyaana loo geeyey?) Weertan kale ee fudud: 5 Iskudhafka horyaallada iyo magacuyaallada dhimman ee layeelaha ah waxaad ka eegtaa shaxda hogatuska. Axmed baa qaaday buugaagta. Haddii aan ku darno cidda loo soo qaaday iyo meesha laga soo qaaday buugaagta waxaa soo baxaysaa weertan ballaaran: Axmed baa Maryam uga qaaday buugaagta miiska. Weertan waxay ka timid isku dhafka labadan weerood: Axmed baa ka qaaday buugaagta miiska + Axmed. baa u qaaday Maryam buugaagta Horyaallada isku dhafan ama ku dhafan magacuyaallada layeelaha ah oo kaamil ah waxaad ka eegtaa shaxda horyaallada iyo magacuyaallada. 5.2 Xiriiriyeyaal Qurubyadan hawshooda aasaasiga ahi waa xiriirinta ereyada ama weeraha. Xiriiriyeyaasha ugu muhimsan iyo waxa ay kala qabtaan waxaa ka mid ah: iyo Xiriiriyahani wuxuu isku xiraa magacyomagacuyaallo iyo tirooyin. Tus. : Cali iyo Maxamed waa walaalo Aniga iyo adiguba waan aragnay Labaatan iyo shan sano ayuu jiraa na Waxay isku xirtaa laba weeroodsiiba marka ay kala leeyihiin yeele ama fal kala duwanweerta labaad ereygeeda koobaad ayayna isku lifaaqdaa. Tus. : Cali bariis buu cunay Jaamacna baasto Guriga ayaan aadayaa waana seexanayaa Waan tagayaa adiguna? oo Xiriiriyahan siyaabo kala duwan ayaa loo adeegsadaainta ugu muhimsanina waa kuwan: - Iskuxiridda labo weer tebineed oo ebyoon ama labo weer amar. Tus. : Awees waa wiil dheer oo cas Geeddi oo dhowaan yimid baa keenay alaabta Soo orodoo ii kalay! - Iskuxiridda laba fal oo isku mar la qabtay. Tus. : Anigoo soo socda baa Cali ii yeerey ee Xiriiriyahanna siyabo kala duwan ayaa loo adeegsadaa: - wuxuuna isku xiraa laba weerood. Tus. : Amed ma seexan ee Ubax baa seexatay Daah ha cunee Aan seexanneenalka naga dami! - Waxaa kaloo loo adeegsadaa orah magaceed (nominal phrase) gudaheeda. Tus. : Dukaanka dahabka ee Caasho ayaa dhow -se Waa xiriiriye lid oo isku naba weerta dambe ereygeeda koobaad sida aan ku soo aragnay -na. Tus. : Faarax wuu tagay Geeddise wuu seexday ama/mise Labadan xiriiriye waxay isku xiraan labo erey ama labo weerood oo kala duwan. Mise weer weyddiimeed ayaa loo adeegsadaaamana weer aan weddiin ahayn. Tus. : Cali guriga ayuu jiraa ama shaqada Yaad doonaysaaCabdullaahi mise Saciid? laakiin/haseyeeshee Labadan xiriiriyeinkastoo aan ahayn qurbyohaddana hawshoodu kama duwana waxa ay qabtaan xiriiriyeyaasha kalesida xiriiriyaha ee ayay u muujinayaa micno iska soo horjeeda. Tus. : Calasow wuu yimid laakiin kuma arkin Saynab way timid haseyeeshee kuma arkin 5.3 Qurub diiradeedyada (focus marker) Qaybtan waxay ka koobantahay: baa iyo ayaa. labadan qurub oo isku si loo adeegsado waxay diiradda saaraan magaca ay ka dambeeyaan ama ay ku ag dhowyihiinhawshooduna waxay tahay in ay muujiyaan in magacaasi uu yahay mid sida warka cusub ee la rabo in loo gudbiyo dhageystaha ama akhriyahaTus. : Cali baa ka yimid Afgooye (weertan waxaa laga dareemayaa in horey loo ogaa in laga yimid Afgooyewarka cusubse wuxuu yahay in Cali uu yahay qofka yimid oo ah yeelaha weertaweertaa waxay jawaab u tahay weyddiinta ah: yaa ka yimid Afgooye?) Qurubyadan marka ay diiradda saarayaan layeelaha waxay ku dhafmaan magacuyaallaka dhimman oo yeelaha ah. Tus. : Gabadhu Cali bay (baa+ay) aragtay Gaar ahaan marka la hadlayo qurubkan wuxuu ku lifaaqmi karaa magaca: Calaa (Cali + ayaa) yimid Waxaa kaloo qurub diiradeedyada la halmaala ereyga waxaa. Ereygan hawshiisu kama duwana midda ay qabtaan labada qurub ee aan kor ku soo xusnaylaakiin dhaqan gaar ah ayuu leeyahay marka laga eego xagga weereyntamaxaayeelay magaca uu diiradeynaayo wuxuu u wareejiyaa weerta dhammaadkeeda. Tus. : Aadan wuxuu arkay faras cad (Aadan faras cad ayuu arkay) 5.4 Qurub weereedyo kala duwan Weeraha lagu magacaabo: weer caddayn (declarative sentence)weer weyddiimeedweer amarweer shardiiley iyo weer talo (obtative sentence) waxay leeyihiin qurubyo kala duwan oo muujinayaan kala duwanaanta hababka (mood) falalka. Waa kuwanqurubyada ugu muhimsan (waamahasowy-) iyo tusaalooyinkooda: a. weero caddayn w. caddayn w. weyddiimeed w. amar w. shardiiley w. talo qurubka qaab faleedka waa ma --waa ha sugaa sugaa sug (ke)/ suga (w) sugi lahaa sugo b. weero diidmo w. caddayn w. weyddiimeed w. amar w. shardiiley w. talo qurub q. diidmo q. faleed --sow ha --yaanu ma ma --ma --- sugo sugo sugin/suginina sugeen sugin Raadraac AndrzejewskiB.W. "Pronominal and prepositional particles in Nothern Somali"African Language Studies11960. AndrzejewskiB.W. "Inflectional characteristics of the so-called week verbs in Somali"African Language Studies91968. AndrzejewskiB.W "Some observation on hybrid verbs in Somali"African Language Studies101969. PuglielliA. Sintassi della lingua somalaStudi Somali 2RomaMAE1981. PuglielliA. "La derivazione nominale in Somalo"in A. Puglielli (a cura di) Aspetti morfologicilessicali e della focalizzazioneStudi Somali 5RomaMAE1984. PuglielliA . e Ciise Mahamed Siyaad"La flessione del nome"in A. Puglielli (a cura di) Aspetti morfologicilessicali e della focalizzazioneStudi Somali 5RomaMAE1984. PuglielliA e R.Ajello "More on 'hybrid verbs' in Somali"in M. BachhausGerst and F. Serzisko (eds.)Cushitic-Omotic: Papers from the International Symposium on Cushitic and Omotic LanguagesHamburgHelmut Buske Verlag1988. PuglielliA. e Abdalla Omar MansurBarashada Naxwaha Af SoomaaligaLondraHaan Publisher1999. PuglielliA. " The structure of coordination in Somali"in M. Hoehne and V. Lulin (eds.)Milk and PeaceDrought and War. Somali CultureSociety and PoliticsLondonC. Hurst §Co Publishers LTD2010 Saeed JohnSomali Syntax. London: John Benjamins1999. Hogatuska isrogrogga falalka A. Falalka dibkabayaasha leh Isrogrogga - I CUN AMAR MASDAR cuni qaab diidmo 2° ke. 2° w. cun cuna cunin cunina HABKA EBYOON 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto caadaley qaab diidmo joogto socota qaab diidmo cunaa cuntaa cunaa cuntaa cunnaa cuntaan cunaan ma cuno ma cunto/cuntid ma cuno ma cunto ma cunno ma cuntaan ma cunaan cunayaa cunaysaa cunayaa cunaysaa cunaynaa cunaysaan cunayaan ma cunayo ma cunayso/cunaysid ma cunayo ma cunayso ma cunayno ma cunaysaan ma cunayaan tagto qaab diidmo tagto socota qaab diidmo cunay cuntay cunay cuntay cunnay cunteen cuneen ma cunin ma cunin ma cunin ma cunin ma cunin ma cunin ma cunin cunayay cunaysay cunayay cunaysay cunaynay cunayseen cunayeen ma cunayn/cunaynin ma cunayn/cunaynin ma cunayn/cunaynin ma cunayn/cunaynin ma cunayn/cunaynin ma cunayn/cunaynin ma cunayn/cunaynin tagto caadaley qaab diidmo cuni jiray cuni jirtay cuni jiray cuni jirtay cuni jirnay cuni jirteen cuni jireen ma cuni jirin ma cuni jirin ma cuni jirin ma cuni jirin ma cuni jirin ma cuni jirin ma cuni jirin 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. timaaddo qaab diidmo cuni doonaa cuni doontaa cuni doonaa cuni doontaa cuni doonnaa cuni doontaan cuni doonaan ma cuni doono ma cuni doonto/doontid ma cuni doono ma cuni doonto ma cuni doonno ma cuni doontaan ma cuni doonaan SHARDILEY qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. cuni lahaa cuni lahayd cuni lahaa cuni lahayd cuni lahayn cuni lahaydeen cuni lahayeen ma cuneen ma cunteen ma cuneen ma cunteen ma cunneen ma cunteen ma cuneen HABKA DHIMMAN 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto dhimman qaab diidmo tagto dhimman qaab diidmo (aan) cuno (aad) cunto/cuntid (uu) cuno (ay) cunto (aan/aynu) cunno (aad) cuntaan (ay) cunaan (aanan) cunin (aadan) cunin (uusan) cunin (aysan) cunin (aanan) cunin (aadan) cunin (ayan) cunin (aan) cunay (aad) cuntay (uu) cunay (ay) cuntay (aan/aynu) cunnay (aad) cunteen (ay) cuneen (aanan) cunin (aadan) cunin (uusan) cunin (aysan) cunin (aanan) cunin (aadan) cunin (ayan) cunin HAB TALO qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. (an) cuno (ad) cunto (ha) cuno (ha) cunto (aynu/an) cunno (ad) cunteen (ha) cuneen yaanan cunin yaanad cunin yaanu/yuusan cunin yaanay/yaysan cunin yaynu/yaanan cunin yaanad cunin yaanay/yaysan cunin Isrogrogga - IIa TOOSI AMAR MASDAR qaab diidmo 2° ke. 2° w. toosi toosiya toosin toosin toosinina HABKA EBYOON 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto caadaley qaab diidmo joogto socota qaab diidmo toosiyaa toosisaa ma toosiyo ma toosiso / toosisid ma toosiyo ma toosiso ma toosino ma toosisaan ma toosiyaan toosinayaa toosinaysaa ma toosinayo ma toosinayso / toosinaysid ma toosinayo ma toosinayso ma toosinayno ma toosinaysaan ma toosinayaan toosiyaa toosisaa toosinaa toosisaan toosiyaan toosinayaa toosinaysaa toosinaynaa toosinaysaan toosinayaan tagto qaab diidmo tagto socota qaab diidmo toosiyay toosisay toosiyay toosisay toosinay toosiseen toosiyeen ma toosin ma toosin ma toosin ma toosin ma toosin ma toosin ma toosin toosinayay toosinaysay toosinayay toosinaysay toosinaynay toosinayseen toosinayeen ma toosinayn/toosinaynin ma toosinayn/toosinaynin ma toosinayn/toosinaynin ma toosinayn/toosinaynin ma toosinayn/toosinaynin ma toosinayn/toosinaynin ma toosinayn/toosinaynin tagto caadaley qaab diidmo toosin jiray toosin jirtay toosin jiray toosin jirtay toosin jirnay toosin jirteen toosin jireen ma toosin jirin ma toosin jirin ma toosin jirin ma toosin jirin ma toosin jirin ma toosin jirin ma toosin jirin 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. timaaddo qaab diidmo toosin doonaa toosin doontaa toosin doonaa toosin doontaa toosin doonnaa toosin doontaan toosin doonaan ma toosin doono ma toosin doonto/doontid ma toosin doono ma toosin doonto ma toosin doonno ma toosin doontaan ma toosin doonaan SHARDILEY qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. toosin lahaa toosin lahayd toosin lahaa toosin lahayd toosin lahayn toosin lahaydeen toosin lahayeen ma toosiyeen ma toosiseen ma toosiyeen ma toosiseen ma toosinneen ma toosiseen ma toosiyeen HABKA DHIMMAN 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto dhimman qaab diidmo tagto dhimman qaab diidmo (aan) toosiyo (aad) toosiso / toosisid (uu) toosiyo (ay) toosiso (aan/aynu) toosinno (aad) toosisaan (ay) toosiyaan (aanan) toosin (aadan) toosin (aan) toosiyay (aad) toosisay (aanan) toosin (aadan) toosin (uusan) toosin (aysan) toosin (aanan) toosin (aadan) toosin (ayan) toosin (uu) toosiyay (ay) toosisay (aan/aynu) toosinay (aad) toosiseen (ay) toosiyeen (uusan) toosin (aysan) toosin (aanan) toosin (aadan) toosin (ayan) toosin HAB TALO qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. (an) toosiyo (ad) toosiso (ha) toosiyo (ha) toosiso (aynu/an) toosinno (ad) toosiseen (ha) toosiyeen yaanan toosin yaanad toosin yaanu/yuusan toosin yaaney/yaysan toosin yaynu/yaanan toosin yaanad toosin yaaney/yaysan toosin Isrogrogga - IIb CADDEE AMAR MASDAR caddayn qaab diidmo 2° ke. 2° w. caddee caddeeya Caddeyn caddeynina HABKA EBYOON 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto caadaley qaab diidmo joogto socota qaab diidmo caddeeyaa caddeysaa ma caddeeyo ma caddeeyso / caddeeysid ma caddeeyo ma caddeeyso ma caddeyno ma caddeysaan ma caddeeeyaan caddeynayaa caddeynaysaa ma caddeynayo ma caddeynayso / caddeynaysid ma caddeynayo ma caddeynayso ma caddeeynayno ma caddeysaan ma caddeeyaan caddeeyaa caddeysaa caddeeyaa caddeysaan caddeeyaan caddeynayaa caddeynaysaa caddeeynaynaa caddeysaan caddeeyaan tagto qaab diidmo tagto socota qaab diidmo caddeeyey caddeysay caddeeyey caddeysay caddeynay caddeyseen caddeeyeen ma caddeyn ma caddeyn ma caddeyn ma caddeyn ma caddeyn ma caddeyn ma caddeyn caddaynayay caddeynaysay caddenayay caddeynaysay caddaynaynay caddaynayseen caddaynayeen ma caddaynayn/caddaynaynin ma caddaynayn/caddaynaynin ma caddaynayn/caddaynaynin ma caddaynayn/caddaynaynin ma caddaynayn/caddaynaynin ma caddaynayn/caddaynaynin ma caddaynayn/caddaynaynin tagto caadaley qaab diidmo caddayn jiray caddayn jirtay caddayn jiray caddayn jirtay caddayn jirnay caddayn jirteen caddayn jireen ma caddayn jirin ma caddayn jirin ma caddayn jirin ma caddayn jirin ma caddayn jirin ma caddayn jirin ma caddayn jirin 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. timaaddo qaab diidmo caddayn doonaa caddayn doontaa caddayn doonaa caddayn doontaa caddayn doonnaa caddayn doontaan caddayn doonaan ma caddayn doono ma caddayn doonto/doontid ma caddayn doono ma caddayn doonto ma caddayn doonno ma caddayn doontaan ma caddayn doonaan SHARDILEY qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. caddayn lahaa caddayn lahayd caddayn lahaa caddayn lahayd caddayn lahayn caddayn lahaydeen caddayn lahayeen ma caddeeyeen ma caddeyseen ma caddeeyeen ma caddayseen ma caddaynayn ma caddayseen ma caddeeyeen HABKA DHIMMAN 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto dhimman qaab diidmo tagto dhimman (aan) caddeeyo (aad) caddeyso / caddeysid (uu) caddeeyo (ay) caddeyso (aan/aynu) caddeyno (aad) caddeysaan (ay) caddeeyaan (aanan) caddayn (aan) caddeeyay (aadan) caddayn (aad) caddeysay (aanan) caddayn (aadan) caddayn (uusan) caddayn (aysan) caddayn (aanan) caddayn (aadan) caddayn (ayan) caddayn (uusan) caddayn (aysan) caddayn (aanan) caddayn (aadan) caddayn (ayan) caddayn (uu) caddeeyay (ay) caddaysay (aan) caddaynay (aad) caddayseen (ay) caddeeyeen HAB TALO qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. (an) caddeeyo (ad) caddeyso (ha) caddeeyo (ha) caddeyso (aynu/an) caddeyno (ad) caddeyseen (ha) caddeeyeen yaanan caddaynin yaanad caddaynin yaanu/yuusan caddaynin yaaney/yaysan caddaynin yaynu/yaanan caddaynin yaanad caddaynin yaaney/yaysan caddaynin qaab diidmo Isrogrogga - IIIa DHAQO AMAR MASDAR dhaqan qaab diidmo 2° ke. 2° w. dhaqo dhaqda dhaqan dhaqanina HABKA EBYOON 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto caadaley qaab diidmo joogto socota qaab diidmo dhaqdaa dhaqataa ma dhaqdo ma dhaqato / dhaqatid ma dhaqdo ma dhaqato ma dhaqanno ma dhaqataan ma dhaqadaan dhaqanayaa dhaqanaysaa ma dhaqanayo ma dhaqanayso / dhaqanaysid ma dhaqanayo ma dhaqanayso ma dhaqanayno ma dhaqanaysaan ma dhaqanayaan dhaqdaa dhaqataa dhaqannaa dhaqataan dhaqdaan dhaqanayaa dhaqanaysaa dhaqanaynaa dhaqanaysaan dhaqanayaan tagto qaab diidmo tagto socota qaab diidmo dhaqday dhaqatay dhaqday dhaqatay dhaqannay dhaqateen dhaqdeen ma dhaqan ma dhaqan ma dhaqan ma dhaqan ma dhaqan ma dhaqan ma dhaqan dhaqanayay dhaqanaysay dhaqanayay dhaqanaysay dhaqanaynay dhaqanayseen dhaqanayeen ma dhaqanayn/dhaqanaynin ma dhaqanayn/dhaqanaynin ma dhaqanayn/dhaqanaynin ma dhaqanayn/dhaqanaynin ma dhaqanayn/dhaqanaynin ma dhaqanayn/dhaqanaynin ma dhaqanayn/dhaqanaynin tagto caadaley qaab diidmo dhaqan jiray dhaqan jirtay dhaqan jiray dhaqan jirtay dhaqan jirnay dhaqan jirteen dhaqan jireen ma dhaqan jirin ma dhaqan jirin ma dhaqan jirin ma dhaqan jirin ma dhaqan jirin ma dhaqan jirin ma dhaqan jirin 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. timaaddo qaab diidmo dhaqan doonaa dhaqan doontaa dhaqan doonaa dhaqan doontaa dhaqan doonnaa dhaqan doontaan dhaqan doonaan ma dhaqan doono ma dhaqan doonto/doontid ma dhaqan doono ma dhaqan doonto ma dhaqan doonno ma dhaqan doontaan ma dhaqan doonaan SHARDILEY qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. dhaqan lahaa dhaqan lahayd dhaqan lahaa dhaqan lahayd dhaqan lahayn dhaqan lahaydeen dhaqan lahayeen ma dhaqdeen ma dhaqateen ma dhaqdeen ma dhaqateen ma dhaqanneen ma dhaqateen ma dhaqdeen HABKA DHIMMAN 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto dhimman qaab diidmo tagto dhimman qaab diidmo (aan) dhaqdo (aad) dhaqato/dhaqatid (uu) dhaqdo (ay) dhaqato (aan/aynu) dhaqanno (aad) dhaqataan (ay) dhaqdaan (aanan) dhaqan (aadan) dhaqan (aan) dhaqday (aad) dhaqatay (aanan) dhaqan (aadan) dhaqan (uusan) dhaqan (aysan) dhaqan (aanan) dhaqan (aadan) dhaqan (ayan) dhaqan (uu) dhaqday (ay) dhaqatay (aan) dhaqannay (aad) dhaqateen (ay) dhaqdeen (uusan) dhaqan (aysan) dhaqan (aanan) dhaqan (aadan) dhaqan (ayan) dhaqan HAB TALO qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. (an) dhaqdo (ad) dhaqato (ha) dhaqdo (ha) dhaqato (aynu/an) dhaqanno (ad) dhaqateen (ha) dhaqdeen yaanan dhaqanin yaanad dhaqanin yaanu/yuusan dhaqanin yaaney/yaysan dhaqanin yaynu/yaanan dhaqanin yaanad dhaqanin yaaney/yaysan dhaqanin Isrogrogga - IIIb QABSO AMAR MASDAR qabsan qaab diidmo 2° ke. 2° w. qabso qabsada qabsan qabsanina HABKA EBYOON joogto caadaley qaab diidmo joogto socota qaab diidmo 1° ke. qabsadaa qabsanayaa 2° ke. qabsataa 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. qabsadaa qabsataa qabsannaa qabsataan qabsadaan ma qabsado ma qabsato/ qabsatid ma qabsado ma qabsato ma qabsanno ma qabsataan ma qabsadaan ma qabsanayo ma qabsanayso/ qabsanaysid ma qabsanayo ma qabsanayso ma qabsanayno ma qabsanaysaan ma qabsanayaan 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. qabsanaysaa qabsanayaa qabsanaysaa qabsanaynaa qabsanaysaan qabsanayaan tagto qaab diidmo tagto socota qaab diidmo qabsaday qadsatay qabsaday qabsatay qabsannay qabsateen qabsadeen ma qabsan ma qabsan ma qabsan ma qabsan ma qabsan ma qabsan ma qabsan qabsanayay qadsanaysay qabsanayay qabsanaysay qabsanaynay qabsanyaseen qabsanayeen ma qabsanayn/qabsanaynin ma qabsanayn/qabsanaynin ma qabsanayn/qabsanaynin ma qabsanayn/qabsanaynin ma qabsanayn/qabsanaynin ma qabsanayn/qabsanaynin ma qabsanayn/qabsanaynin tagto caadaley qaab diidmo qabsan jiray qabsan jirtay qabsan jiray qabsan jirtay qabsan jirnay qabsan jirteen qabsan jireen ma qabsan jirin ma qabsan jirin ma qabsan jirin ma qabsan jirin ma qabsan jirin ma qabsan jirin ma qabsan jirin 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. timaaddo qaab diidmo qabsan doonaa qabsan doontaa qabsan doonaa qabsan doontaa qabsan doonnaa qabsan doontaan qabsan doonaan ma qabsan doono ma qabsan doonto/doontid ma qabsan doono ma qabsan doonto ma qabsan doonno ma qabsan doontaan ma qabsan doonaan SHARDILEY qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. qabsan lahaa qabsan lahayd qabsan lahaa qabsan lahayd qabsan lahayn qabsan lahaydeen qabsan lahayeen ma qabsadeen ma qabsateen ma qabsadeen ma qabsateen ma qabsaneen ma qabsateen ma qabsadeen HABKA DHIMMAN 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto dhimman qaab diidmo tagto dhimman qaab diidmo (aan) qabsado (aad) qabsato/ qabsatid (uu) qabsado (ay) qabsato (aan/aynu) qabsanno (aad) qabsataan (ay) qabsadaan (aanan) qabsan (aan) qabsaday (aanan) qabsan (aadan) qabsan (aad) qabsatay (aadan) qabsan (uusan) qabsan (aysan) qabsan (aanan) qabsan (aadan) qabsan (ayan) qabsan (uu) qabsaday (ay) qabsatay (aan) qabsannay (aad) qabsateen (ay) qabsadeen (uusan) qabsan (aysan) qabsan (aanan) qabsan (aadan) qabsan (ayan) qabsan HAB TALO qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. (an) qabsado (ad) qabsato (ha) qabsado (ha) qabsato (aynu/an) qabsanno (ad) qabsateen (ha) qabsadeen yaanan qabsanin yaanad qabsanin yaanu/yuusan qabsanin yaaney/yaysan qabsanin yaynu/yaanan qabsanin yaanad qabsanin yaaney/yaysan qabsanin Isrogrogga - IVa (FAL SIFO) ADAG HABKA EBYOON 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto qaab diidmo adkahay adagtahay adagyahay adagtahay adagnahay adagtihiin adagyihiin ma adki ma adkid ma adka ma adka ma adkin ma adkidin ma adka tagto qaab diidmo tagto caadaley qaab diidmo adkaa adkayd adkaa adkayd adkayn adkaydeen adkayeen ma adkayn ma adkayn ma adkayn ma adkayn ma adkayn ma adkayn ma adkayn adkaan jiray adkaan jirtay adkaan jiray adkaan jirtay adkaan jirnay adkaan jirteen adkaan jireen ma adkaan jirin ma adkaan jirin ma adkaan jirin ma adkaan jirin ma adkaan jirin ma adkaan jirin ma adkaan jirin timaaddo qaab diidmo adkaan doonaa adkaan doontaa adkaan doonaa adkaan doontaa adkaan doonnaa adkaan doontaan adkaan doonaan ma adkaan doono ma adkaan doonto ma adkaan doono ma adkaan doonto ma adkaan doonno ma adkaan doontaan ma adkaan doonaan SHARDILEY qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. adkaan lahaa adkaan lahayd adkaan lahaa adkaan lahayd adkaan lahayn adkaan lahaydeen adkaan lahayeen ma adkaadeen ma adkaateen ma adkaadeen ma adkaateen ma adkaanneen ma adkaateen ma adkaadeen HABKA DHIMMAN 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto dhimman qaab diidmo tagto dhimman qaab diidmo in aan adkahay in aad adagtahay in uu adagyahay in ay adagtahay in aan adagnahay in aad adagtihiin in ay adagyihiin in aanan adkayn in aadan adkayn in uusan adkayn in aysan adkayn in aanan adkayn in aadan adkayn in ayan adkayn in aan adkaa in aad adkayd in uu adkaa in ay adkayd in aan adkayn in aad adkaydeen in ay adkayeen in aanan adkayn in aadan adkayn in uusan adkayn in aysan adkayn in aanan adkayn in aadan adkayn in ayan adkayn Isrogrogga - IVb FIICAN HABKA EBYOON 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto qaab diidmo fiicnahay fiicantahay fiicanyahay fiicantahay fiicannahay fiicantihiin fiicanyihiin ma fiicni ma fiicnid ma fiicna ma fiicna ma fiicnin ma fiicnidin ma fiicna tagto qaab diidmo tagto caadaley qaab diidmo fiicnaa fiicnayd fiicnaa fiicnayd fiicnayn fiicnaydeen fiicnayeen ma fiicnayn ma fiicnayn ma fiicnayn ma fiicnayn ma fiicnayn ma fiicnayn ma fiicnayn ficnaan jiray ficnaan jirtay ficnaan jiray ficnaan jirtay ficnaan jirnay ficnaan jirteen ficnaan jireen ma ficnaan jirin ma ficnaan jirin ma ficnaan jirin ma ficnaan jirin ma ficnaan jirin ma ficnaan jirin ma ficnaan jirin timaaddo qaab diidmo ficnaan doonaa ficnaan doontaa ficnaan doonaa ficnaan doontaa ficnaan doonnaa ficnaan doontaan ficnaan doonaan ma fiicnaan doono ma fiicnaan doonto ma fiicnaan doono ma fiicnaan doonto ma fiicnaan doonno ma fiicnaan doontaan ma fiicnaan doonaan SHARDILEY qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. fiicnaa lahaa fiicnaa lahayd fiicnaa lahaa fiicnaa lahayd fiicnaa lahayn fiicnaa lahaydeen fiicnaa lahayeen ma fiicnaadeen ma fiicnaateen ma fiicnaadeen ma fiicnaateen ma fiicnaanneen ma fiicnaateen ma fiicnaadeen HABKA DHIMMAN 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. B. joogto dhimman qaab diidmo tagto dhimman qaab diidmo in aan fiicnahay in aad fiicantahay in uu fiicanyahay in ay fiicantahay in aan fiicannahay in aad fiicantihiin in ay fiicanyihiin in aanan fiicnayn in aadan fiicnayn in uusan fiicnayn in aysan fiicnayn in aanan fiicnayn in aadan fiicnayn in ayan fiicnayn in aan fiicnaa in aad fiicnayd in uu fiicnaa in ay fiicnayd in aan fiicnayn in aad fiicnaydeen in ay fiicnayeen in aanan fiicnayn in aadan fiicnayn in uusan fiicnayn in aysan fiicnayn in aanan fiicnayn in aadan fiicnayn in ayan fiicnayn Falal horkabayaal leh (o shan ah) AQAAN MASDAR aqoon HABKA EBYOON 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto caadaley qaab diidmo aqaan taqaan yaqaan taqaan naqaan taqaaniin yaqaaniin ma aqaan ma taqaan ma yaqaan ma taqaan ma naqaan ma taqaaniin ma yaqaaniin 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. tagto qaab diidmo tagto caadaley qaab diidmo iqiin tiqiin yiqiin tiqiin niqiin tiqiineen yiqiineen ma aqoon (in) ma aqoon (in) ma aqoon (in) ma aqoon (in) ma aqoon (in) ma aqoon (in) ma aqoon (in) aqoon jiray aqoon jirtay aqoon jiray aqoon jirtay aqoon jirnay aqoon jirteen aqoon jireen ma aqoon jirin ma aqoon jirin ma aqoon jirin ma aqoon jirin ma aqoon jirin ma aqoon jirin ma aqoon jirin timaaddo qaab diidmo aqoon doonaa aqoon doontaa aqoon doonaa aqoon doontaa aqoon doonnaa aqoon doontaan aqoon doonaan ma aqoon doono ma aqoon doonto ma aqoon doono ma aqoon doonto ma aqoon doonno ma aqoon doontaan ma aqoon doonaan SHARDILEY qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. aqoon lahaa aqoon lahayd aqoon lahaa aqoon lahayd aqoon lahayn aqoon lahaydeen aqoon lahayeen ma aqaanneen ma taqaanneen ma yaqaanneen ma taqaanneen ma naqaanneen ma taqaaneen ma yaqaanneen HABKA DHIMMAN joogto dhimman qaab diidmo tagto dhimman qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. aan aqaanno aad taqaanno uu yaqaanno ay taqaanno aan iqiin aad tiqiin uu yiqiin ay tiqiin 1° w. aan/aynu naqaanno 2° w. 3° w. aad taqaanaan ay yaqaanaan aanan aqoon aadan aqoon uusan aqoon aysan aqoon aanan/aynan aqoon aydan aqoon ayan aqoon aanan aqiin aadan aqiin uusan aqiin aysan aqiin aanan/aynan aqiin aydan aqiin ayan aqiin aan/aynu niqin aad tiqiineen ay yiqiineen HAB TALO qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. an aqaanno ad taqaanno ha yaqaanno ha taqaanno an/aynu naqaanno ad taqaanaan ay yaqaanaan yaanan aqoon yaanad aqoon yaanu/yuusan aqoon yaaney/yaysan aqoon yaynu/yaanan aqoon yaanad aqoon yaaney/yaysan aqoon AAL MASDAR Oolli HABKA EBYOON 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto caadaley qaab diidmo aal (aallaa) taal (taallaa) yaal (yaallaa) taal (taallaa) naal (naallaa) taalliin (taallaan) yaalliin (yaallaan) ma aal ma taal ma yaal ma taal ma naal ma taalliin ma yaalliin tagto qaab diidmo tagto caadaley qaab diidmo iil/iillay tiil/tiillay yiil/yiillay tiil/tiillay niil/niillay tiilleen yiilleen ma ool (in) ma ool (in) ma ool (in) ma ool (in) ma ool (in) ma ool (in) ma ool (in) oolli jiray oolli jirtay oolli jiray oolli jirtay oolli jirnay oolli jirteen oolli jireen ma oolli jirin ma oolli jirin ma oolli jirin ma oolli jirin ma oolli jirin ma oolli jirin ma oolli jirin 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. timaaddo qaab diidmo oolli doonaa oolli doontaa oolli doonaa oolli doontaa oolli doonnaa oolli doontaan oolli doonaan oolli doono oolli doonto oolli doono oolli doonto oolli doonno oolli doontaan oolli doonaan SHARDILEY qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. oolli lahaa oolli lahayd oolli lahaa oolli lahayd oolli lahayn oolli lahaydeen oolli lahayeen ma aalleen ma taalleen ma yaalleen ma taalleen ma naalleen ma taalleen ma yaalleen HABKA DHIMMAN joogto dhimman qaab diidmo tagto dhimman qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. aan aallo aad taallo uu yaallo ay taallo aan/aynu naallo 2° w. 3° w. aad taallaan ay yaallaan aan iil/iillay aad tiil/tiillay uu yiil/yillay ay tiil/tiillay aan/aynu niil/niillay aynu " aad tiilleen aanan iil aadan iil uusan iil aysan iil 1° w. aanan oollin aadan oollin uusan oollin aysan oollin aanan/aynan oollin aydan oollin ayan oollin HAB TALO qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. an aallo ad taallo ha yaallo ha taallo an/aynu naallo ad taalleen ha yaalleen yaanan oolin yaanad oolin yaanu/yuusan oolin yaaney/yaysan oolin yaanan/yaynu oolin yaanad oolin yaaney/yaysan oolin aanan/aynan iil aydan iil ayan iil DHEH AMAR MASDAR dhihi/oran qaab diidmo 2° ke. 2° w. dheh dhaha dhihin dhihina HABKA EBYOON 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto caadaley qaab diidmo joogto socota qaab diidmo iraahdaa tiraahdaa yiraahdaa tiraahdaa niraahdaa tiraahdaan yiraahdaan ma iraahdo ma tiraahdo ma yiraahdo ma tiraahdo ma niraahdo ma tiraahdaan ma yiraahdaan oranayaa oranaysaa oranayaa oranaysaa oranaynaa oranaysaan oranayaan ma oranayo/odhan maayo ma oranayso/odhan mayso ma oranayo/odhan maayo ma oranayso/odhan mayso ma oranayno/odhan mayno ma oranaysaan/odhan maysaan ma oranayaan/odhan maayaan tagto qaab diidmo tagto socota qaab diidmo iri tiri yiri tiri niri tiraahdeen yiraahdeen ma oran (in) ma oran (in) ma oran (in) ma oran (in) ma oran (in) ma oran (in) ma oran (in) oranayay oranaysay oranayay oranaysay oranaynay oranayseen oranayeen ma oranayn (in) ma oranayn (in) ma oranayn (in) ma oranayn (in) ma oranayn (in) ma oranayn (in) ma oranayn (in) tagto caadaley qaab diidmo oran jiray oran jirtay oran jiray oran jirtay oran jirnay oran jirteen oran jireen ma oran jirin ma oran jirin ma oran jirin ma oran jirin ma oran jirin ma oran jirin ma oran jirin 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. timaaddo qaab diidmo oran doonaa oran doontaa oran doonaa oran doontaa oran doonnaa oran doontaan oran doonaan ma oran doono ma oran doonto ma oran doono ma oran doonto ma oran doonno ma oran doontaan ma oran doonaan SHARDILEY qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. oran lahaa oran lahayd oran lahaa oran lahayd oran lahayn oran lahaydeen oran lahayeen ma iraahdeen ma tiraahdeen ma yiraahdeen ma tiraahdeen ma niraahdeen ma tiraahdeen ma yiraahdeen HABKA DHIMMAN 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto dhimman qaab diidmo tagto dhimman qaab diidmo aan iraahdo aad tiraahdo uu yiraahdo ay tiraahdo aan/aynu niraahdo ad tiraahdaan ay yiraahdaan aanan oran aadan oran uusan oran aysan oran aanan/aynan oran aydan oran ayan oran aan iri aad tiri uu yiri ay tiri aan/aynu niri aad tiraahdeen ay yiraahdeen aanan oran aadan oran uusan oran aysan oran aanan/aynan oran ayadan oran ayan oran HAB TALO qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. an iraahdo ad tiraahdo ha yiraahdo ha tiraahdo an/aynu niraahdo ad tiraahdeen ha yiraahdeen yaanan oran yaanad oran yaanu/yuusan oran yaaney/yaysan oran yaanan/yaynu oran yaanad oran yaaney/yaysan oran IMOW AMAR MASDAR iman qaab diidmo 2° ke. 2° w. imow imaada iman/imaanin imaanina HABKA EBYOON joogto caadaley qaab diidmo joogto socota qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. imaaddaa timaaddaa yimaaddaa timaaddaa nimaaddaa ma imaaddo ma timaaddo ma yimaaddo ma timaaddo ma nimaaddo imanayaa imanaysaa imanayaa imanaysaa imanaynaa 2° w. timaaddaan ma timaaddaan imanaysaan 3° w. yimaaddaan ma yimaaddaan imanayaan ma imanayo/iman maayo ma imanayso/iman mayso ma imanayo/iman maayo ma imanayso/iman mayso ma imanayno/iman mayno ma imanaysaan/iman maysaan ma imanayaan/iman maayaan 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. tagto qaab diidmo tagto socota qaab diidmo imi (d) timi (d) yimi (d) timi (d) nimi (d) timaaddeen yimaaddeen ma iman (in) ma iman (in) ma iman (in) ma iman (in) ma iman (in) ma iman (in) ma iman (in) imanayay imanaysay imanayay imanaysay imanaynay imanayseen imanayeen ma imanayn (in) ma imanayn (in) ma imanayn (in) ma imanayn (in) ma imanayn (in) ma imanayn (in) ma imanayn (in) tagto caadaley qaab diidmo imaan jiray imaan jirtay imaan jiray imaan jirtay imaan jirnay imaan jirteen imaan jireen ma imaan jirin ma imaan jirin ma imaan jirin ma imaan jirin ma imaan jirin ma imaan jirin ma imaan jirin 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. timaaddo qaab diidmo imaan doonaa imaan doontaa imaan doonaa imaan doontaa imaan doonnaa imaan doontaan imaan doonaan ma imaan doono ma imaan doonto ma imaan doono ma imaan doonto ma imaan doonno ma imaan doontaan ma imaan doonaan SHARDILEY qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. imaan lahaa imaan lahayd imaan lahaa imaan lahayd imaan lahayn imaan lahaydeen imaan lahayeen ma imaadeen ma timaadeen ma yimaadeen ma timaadeen ma nimaadeen ma timaadeen ma yimaadeen HABKA DHIMMAN 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3°ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto dhimman qaab diidmo tagto dhimman qaab diidmo aan imaaddo aad timaaddo uu yimaaddo ay timaaddo aan/aynu nimaaddo aad timaaddaan ay yimaadaan aanan iman aadan iman uusan iman aysan iman aanan/aynan iman aydan iman ayan iman aan imid aad timid uu yimid ay timid aan/aynu nimid aad timaaddee ay yimaaddeen aanan iman aadan iman uusan iman aysan iman aanan/aynan iman aydan iman ayan iman HAB TALO qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. an imaaddo ad timaaddo ha yimaaddo ha timaaddo an/aynu nimaadno ad timaaddeen ha yimaaddeen yaanan iman yaanad iman yaanu/yuusan iman yaaney/yaysan iman yaynu/yaanan iman yaanad iman yaaney/yaysan iman AH AMAR MASDAR ahaan qaab diidmo 2° ke. 2° w. ahaw ahaada ahaanin ahaanina HABKA EBYOON 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. joogto caadaley qaab diidmo joogto socota qaab diidmo ahay tahay yahay tahay nahay tihiin yihiin ma ihi ma tihid ma aha ma aha ma nihin ma tihin ma aha ahanayaa ahanaysaa ahanayaa ahanaysaa ahanaynaa ahanaysaan ahanayaan ma ahanayo ma ahanayso ma ahanayo ma ahanayso ma ahanayno ma ahanaysaan ma ahanayaan tagto qaab diidmo tagto caadaley qaab diidmo ahaa ahayd ahaa ahayd ahayn ahaydeen ahayeen ma ahayn ma ahayn ma ahayn ma ahayn ma ahayn ma ahayn ma ahayn ahaan jiray ahaan jirtay ahaan jiray ahaan jirtay ahaan jirnay ahaan jirteen ahaan jireen ma ahaan jirin ma ahaan jirin ma ahaan jirin ma ahaan jirin ma ahaan jirin ma ahaan jirin ma ahaan jirin timaaddo qaab diidmo ahaan doonaa ahaan doontaa ahaan doonaa ahaan doontaa ahaan doonnaa ahaan doontaan ahaan doonaan ma ahaan doono ma ahaan doonto ma ahaan doono ma ahaan doonto ma ahaan doonno ma ahaan doontaan ma ahaan doonaan SHARDILEY qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. ahaan lahaa ahaan lahayd ahaan lahaa ahaan lahayd ahaan lahayn ahaan lahaydeen ahaan lahayeen ma ahaadeen ma ahaadeen ma ahaadeen ma ahaadeen ma ahaadeen ma ahaadeen ma ahaadeen HABKA DHIMMAN joogto dhimman qaab diidmo tagto dhimman qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. aan ahaado aad ahaato uu ahaado ay ahaato aanan ahaan aadan ahaan uusan ahaan aysan ahaan aan ahaa aad ahayd uu ahaa ay ahayd 1° w. aan/aynu ahaanno aanan/aynan ahaan aan/aynu ahayn 2° w. 3° w. aad ahaataan ay ahaadaan aydan ahaan ayan ahaan aad ahaydeen ay ahaayeen aanan ahayn aadan ahayn uusan ahayn aysan ahayn aynan/aynan ahayn aydan ahayn ayan ahayn HAB TALO qaab diidmo 1° ke. 2° ke. 3° ke.l 3° ke.dh. 1° w. 2° w. 3° w. an ahaado ad ahaatid ha ahaato ha ahaato an/aynu ahaanno ad ahaateen ha ahaadeen yaanan ahaan yaanad ahaan yaanu/yuusan ahaan yaaney/yaysan ahaan yaynu/yaanan ahaan yaanad ahaan yaaney/yaysan ahaan Habka ay isugu dhafmaan horyaallada iyo magacuyaallada layeelaha ahi Laba horyaale oo iskudhafan u + ku u + ka u + la ku + ka ku + la ka + ka ka + la = = = = = = = ugu uga ula kaga kula kaga kala Tus. : Xaggee baad kala timid buugan? Baabuurkii baan guriga aayar uga soo saaray Horyaallada iyo magacuyaallada layeele ah oo isku dhafan i+u i + ku i + ka i + la = = = = ii igu iga ila ku + u ku + ku ku + ka ku + la = = = = kuu kugu kaa kula na + u na + ku na + ka na + la = = = = noo nagu naga nala ina + u ina + ku ina + ka = = = inoo inagu inaga ina + la = inala idin + u idin + ku idin + ka idin + la = = = = idiin idinku idinka idinla Tus. : Rooble wax fiican ayuu ii sheegay Wiilku in uu idiinla hadlo ayuu doonayaa Cali baabuurkiisi buu nagu qaaday Arbow buug buu kuu dhiibay Jeylaani baa kula socodsiinaya Wuu noo keenay alaabta Horyaallada iyo magacuyaalka qoflaawe (la) la + u la + ku la + ka la + la = = = = loo lagu laga lala Tus. : Waa lala hadli doona Waa loo sheegay Horyaallada iyo magacuyaalka noqod (is) is + u is + ku is + ka is + la Tus. : Iska jir! Iska warran! Isu gee! Isku dar! Isla qabta! = = = = isu isku iska isla Magacuyaallo layeele iyo labo horyaale i ku na ina idin la ugu iigu kuugu noogu inoogu idiinku loogu uga iiga kaaga nooga inooga idiinka looga ula iila kuula noola inoola idiinla loola kaga igaga kaaga nagaga inagaga idinkaga lagaga kula igula kugula nagula inagula idinkula lagula kala igala kaala nagala inagala idinkala lagala Tus. : Arday kale ayaa fasalka noogu timid Maamulihii baa saaka si faafahsan idinkaga hadlayaa imtixaanka Fatxiya ayaa buugga Axmed kaaga qaadday Cali meel cidla ah ayuu iigaga tagay Gabadha si fiican baa loola dhaqmay Arrintaas mar hore ayaa looga digay Warkan buu noola yimid RomaTrE-Press Centro Studi Somali Università degli Studi Roma Tre A. Puglielli Maaddada cilmi-afeedka ayay bare sare ka ahayd Jaamacadda Roma 1 "La Sapienza"kaddid waxay u soo wareegtay Jaamacadda Roma Tre oo markaas la aasaasay. Waxay xubin ka ahayd Guddigii Farsamada ee u qaabilsanaa qaybta luqadaha ee Jaamacaddii Ummadda Soomaaliyeed intii u dhexaysey sanadihii 1977 ilaa 1990. Waxay ku guulaysatay in Jaamacadda Roma Tre manhajkeeda uu ka mid noqdo maado u gaar ah afka iyo suugaanta soomaaliyeed. Waxay isla jaamacaddaas gudaheeda ka hirgelisay dhismaha Xarunta Cilmibaaarista Soomaaliyeed (Centro Studi Somali) oo iyadu ay madax ka tahay. Waxay soo saartay qoraallo fara badan oo ku saabsan af-soomaaligawaxay kaloo madax ka ahayd soo saaariddii laba qaamuus oo waaweyn oo af-soomaaliga ku saabsan oo kala ah: Qaamuus Somali-Talyani (1985) iyo Qaamuus Talyaani-Soomaali (1998). QAAMUUSKA AF‒SOOMAALIGA diyaarintii Annarita Puglielli iyo Cabdalla Cumar Mansuur TRE UNIVERSITÀ DEGLI STUDI Cabdalla Cumar Mansuur QAAMUUSKA AF‒SOOMAALIGA ROMA Annarita Puglielli Cabdalla C. Mansuur Oo takhasuskiisu yahay cilmiga luqadaha iyo dhaqanka wuxuu bare sare ka ahaa Jaamacaddii Ummadda Soomaaliyeed muddadii u dhexaysey 1976-1990gaar ahaan maaddada Kushitistigga ayuu ka dhigaayay kulliyaddii luqadaha. Isla muddadaas wuxuu madax ka ahaa waaxdii af taliyaanigawaaxdaasoo ardayda jaamacadda soo gasha oo idil lagu diyaarin jirey inta aysan kulliyadaha kala duwan u kala gudbin. Wixii ka dambeeyay 1990kii dalka talyaaniga ayuu u wareegeyhalkaas ayuuna ka sii waday cilmibaaristii soomaaliyeed isagoo la shaqaynaaya aqoonyahannadii ay horay u wada hayeen hawshaasilaa haatanna sidii ayey u wada shaqeeyaan. Wuxuu xubin ka yahay Xarunta Cilmibaarista Soomaaliyeed. Jaamcadda Roma Tre. ayuu dhowr iyo toban sano ka ahaa bare sare oo dhiga luqadda carabiga. Wuxuu qoray qoraallo badan oo ku saabsan afka iyo dhaqanka soomaaliyeed. Qaamuuskan oo miririhiisu yahay hawl ay qabteen dad badan oo khubara ah wuxuu waxtar weyn u leeyahay daraasaadka ereyada af soomaaliga (Somali lexicography)waxuu kaloo muhim u yahay midaynta af soomaaliga (Somali standardazation)maadaama afkan waqti aan fogayn uun noqday af qoran (1972). Waxaa qaamuuska dhammaadkiisa lagu lifaaqay sifayn kooban oo ku saabsaan naxwaha af - soomaaligaoo loogu talaggalay in uu waxtar u yeesho adeegsiga qaamuuska. RomaTrE-PRESS ISBN: 978-88-97524-02-1

Falanqaynta Naxwaha

Qaybta Hadalka

Magac Lab (m.l)

Isrogrog

determiners

Xarafka

Y · YU

La Wadaag

Sawirka La Wadaagga

Soo koobid ereyga, macnihiisa, iyo tusaalaha

Fur daaqad cusub
yuxuud - sawirka la wadaagga

La Wadaag